Niet alleen brandgevaar: fonkelkaarsen vormen ook een risico voor onze gezondheid

Wat er in de nieuwjaarsnacht in Crans-Montana is gebeurd, heeft de fonkelkaarsen opnieuw in het middelpunt van de aandacht geplaatst: die kleine – ogenschijnlijk onschuldige – vuurwerkstaafjes die taarten, desserts en zelfs champagneflessen opluisteren tijdens feesten en vieringen. Maar naast het brandgevaar, dat op dramatische wijze is aangetoond door het Zwitserse incident, schuilt er nog een ander, minder bekend risico in deze producten.

De onderzoeken naar fonkelkaarsen

Vuurwerkkaarsen zijn niet zomaar decoratie, ze gedragen zich in feite als mini-vuurwerk. Dat blijkt uit een Italiaans onderzoek binnen het Davenpros-project, gecoördineerd door professor Tiziano Pagliaroli van de Università Niccolò Cusano, in samenwerking met de universiteit Roma Tre en het ENEA-onderzoekscentrum in Casaccia.

Het team, dat oorspronkelijk werkte aan de ontwikkeling van sensoren om de snelheid van deeltjes in raketmotoren te meten, heeft dezelfde technologie toegepast op deze vuurwerkkaarsen. De resultaten zijn opmerkelijk: de metalen deeltjes die bij de verbranding vrijkomen, bewegen zich met snelheden tussen de 20 en 80 meter per seconde en komen vrijwel allemaal op het oppervlak van de taart terecht. Daarbij nemen ze metalen mee als aluminium, ijzer, magnesium, barium, koper en strontium.

Zoals Pagliaroli aan Repubblica heeft uitgelegd, bootsen deze kaarsen op kleine schaal enkele typische eigenschappen na van voortstuwingssystemen in de ruimtevaart en zijn ze geladen met dezelfde metalen die in raketten als drijfgassen worden gebruikt. Het spectaculaire effect is juist te danken aan de oxidatie van deze minuscuul kleine metaaldeeltjes, die de karakteristieke gekleurde vonken produceren.

Ook een studie, gepubliceerd in het tijdschrift Food Analytical Methods door Braziliaanse onderzoekers, bevestigt de zorgen rond het gebruik van deze kaarsen. Daarin werden de residuen van fontein-achtige fonkelkaarsen onderzocht. De chemische analyse toonde microhoeveelheden metalen aan: barium (0,3%), koper (0,18%), strontium (0,06%), ijzer (0,03%) en aluminium (0,02%), plus sporen van cadmium en chroom op de blootgestelde oppervlakken.

Schijnbaar lage percentages, maar toch zorgwekkend omdat het gaat om stoffen die eigenlijk niet in voedsel thuishoren, zeker niet als dat bestemd is voor kinderen of gevoelige personen. De auteurs benadrukken dat, hoewel de hoeveelheden minimaal zijn, herhaalde blootstelling de dagelijkse innamelimieten kan overschrijden die door internationale gezondheidsinstanties als veilig worden beschouwd.

Samengevat wijzen beide onderzoeken op hetzelfde probleem: vuurwerkkaarsen laten metaaldeeltjes vrijkomen die zich op gebak kunnen afzetten wanneer ze voor het effect worden gebruikt. Zo veranderen ogenschijnlijk onschuldige versieringen in een mogelijk gezondheidsrisico.

Het brandgevaar

De Zwitserse tragedie heeft ons bovendien op de meest dramatische manier eraan herinnerd hoe gevaarlijk ze kunnen zijn vanwege het brandgevaar. Zoals uitgelegd door ballistisch expert Raffaella Sorropago, die een proef heeft uitgevoerd, bevatten fonkelkaarsen buskruit en kunnen ze temperaturen tot 600°C bereiken. Als ze worden gebruikt in de buurt van niet-brandwerende materialen, zoals papier, textiel of geluidsabsorberende panelen, kunnen de vlammen binnen enkele seconden brand veroorzaken.

Sorropago benadrukt dat ze, als ze correct worden gebruikt, geen gevaar opleveren, maar dat het voldoende is ze te dicht in de buurt van brandbare materialen te brengen om meteen dramatische gevolgen te hebben.  

Om de risico’s te beperken, raden deskundigen aan ze met mate te gebruiken, ze uit de buurt van eetbare oppervlakken te houden en veiligere decoratieve alternatieven te overwegen, ook voor gebak, zeker als dat voor kinderen bedoeld is. Traditionele kaarsjes of LED-lichtdecoraties kunnen hetzelfde visuele effect bieden zonder de veiligheid of de gezondheid van de feestvierders in gevaar te brengen.

(JO/©Food Analytical Methods via GreenMe.It/vertaling en adaptatie: The Global Lifestyle/Illustratie: William Rudolph via Unsplash)