Blauwe Ikea-tas gaat met pensioen

In de kofferbak van de auto, in het bezemhok, in een kast, onder het bed. Er wordt zelfs verteld dat sommigen haar achter slot en grendel bewaren, je weet maar nooit dat iemand haar zou afpakken. We hebben het over de iconische Frakta van Ikea, de razend bekende maxi-tas van recyclebaar polypropyleen in die onmiskenbare blauwe kleur. Een must voor de boodschappen bij Ikea en ver daarbuiten: hoe handig is Frakta wel niet tijdens een verhuizing?

Waarom hebben we het erover? Omdat Ikea haar na 30 jaar trouwe dienst met pensioen heeft gestuurd. Rechtstreeks naar de zolder van het Zweedse merk dus, want het leven van echte rocksterren – dat weten we – is kort maar krachtig en gevuld met wereldwijde successen.

Over de hele wereld is de identiteit van deze tas ver voorbij de kassa’s van de megastores gegaan. Ze is een object uit ons dagelijks leven geworden en meer dan dat: ze heeft ontwerpers en designers geïnspireerd en ervoor gezorgd dat iedereen, echt iedereen, hetzelfde identieke object ergens in huis heeft rondslingeren (na de boekenkast Billy, natuurlijk).

Kortom, geheel volgens de regels van de marketing wordt de iconische blauwe tas dit voorjaar uit het assortiment gehaald en daarmee komt een tijdperk ten einde. Zijn we klaar voor het afscheid?

Hoe is Frakta ontstaan?

Het verhaal van Frakta begint in de jaren zestig, toen Ikea steeds meer kleine woonaccessoires begon te verkopen. Al snel werd duidelijk dat er in de winkels geen praktische manier was om die te vervoeren: de mandjes waren te klein en klanten liepen met armen vol spullen rond. Die armen raakten te vol, zodat ze vaak een deel van hun aankopen lieten liggen. Ingvar Kamprad, de oprichter van IKEA, besloot daarom dat er een grote, stevige en gebruiksvriendelijke tas nodig was.

Het idee kreeg vorm in 1986. Kamprad en inkoopchef Lars Göran Peterson vonden in Taiwan een producent die polypropyleen gebruikte, hetzelfde materiaal als voor rijstzakken: licht, waterdicht en oersterk. De tas moest tot 50 kilo kunnen dragen. Om dat te testen, zo gaat het verhaal, lieten ze een vrouw van ongeveer 50 kilo in de zak klimmen en tilden hem op, ieder aan één hengsel. Hij scheurde niet: de zak was goedgekeurd.

Zo ontstond de eerste versie, in het geel. Maar al snel dook er een probleem op: bij de kassa kon niemand nog een onderscheid maken tussen al betaalde tassen en tassen die nog afgerekend moesten worden. De oplossing was het creëren van een tweede versie, blauw, bedoeld om te worden verkocht. Zo werd Frakta in 1989 officieel geboren, de grote blauwe zak die we vandaag allemaal kennen.

De naam is geen toeval: in het Zweeds betekent "frakta" "goederen vervoeren". En precies daarvoor is ze gemaakt. In de loop der tijd is de tas echter uitgegroeid tot veel meer dan haar oorspronkelijke functie en een multifunctioneel object geworden: ze wordt gebruikt door fruitplukkers, gezinnen, sportcoaches, spontane verhuizers en zelfs eigenaars van grote honden in New York, toen een wet voorschreef dat die alleen nog in het openbaar vervoer mochten in een tas.

Frakta is ook een creatief symbool geworden. Designers en kunstenaars hebben haar in limited editions heruitgevonden, zoals in de collectie YPPERLIG uit 2016, in MARKERAD van Virgil Abloh, of in de regenboogversie STORSTOMMA, waarvan de opbrengst naar UNHCR ging ter ondersteuning van LGBTQ+-vluchtelingen. Zelfs de luxemode heeft haar ontwerp “gekopieerd”: in 2017 presenteerde een modehuis een blauwe leren tas die onmiskenbaar aan FRAKTA deed denken, met virale reacties tot gevolg. IKEA reageerde met humor: “Niets verslaat de flexibiliteit van een grote blauwe tas.”

Om te helpen het origineel te herkennen, publiceerde Ikea zelfs een gids: als ze ritselt, als je haar kunt vouwen tot het formaat van een portemonnee, als je haar met water kunt wassen en als ze bijna niets kost, dan is het een echte FRAKTA.

Haar succes en onze psyche

Van Frakta worden vandaag de dag elk jaar miljoenen exemplaren verkocht, overal ter wereld. Haar succes belichaamt perfect de Ikea-filosofie: functioneel, stevig, betaalbaar, democratisch. Het is geen luxeobject, maar het lost echte problemen op. En misschien is dát wel haar grootste kracht geweest: in een wereld vol vluchtige producten verschijnt Frakta als een symbool van intelligente eenvoud. Een tas voor iedereen, die lang meegaat en laat zien dat duurzaamheid, praktisch nut en design écht kunnen samengaan.

En misschien vertelt het triomfverhaal van Frakta ook iets over onszelf: onze hersenen houden van eenvoudige, herkenbare, geruststellende iconen. Iets wat iedereen in de marketing door en door kent: met de tijd zijn we erop getraind om identiteit, verbondenheid en zelfs emotionele troost te zoeken in objecten.

We raken gehecht aan een tas, een merk, een logo, alsof ze ons houvast kunnen geven. Het is de overwinning van marketing vermomd als genegenheid. Iconen ontstaan niet alleen omdat ze nuttig zijn, maar omdat wij behoefte hebben aan kant‑en‑klare symbolen die makkelijk te herkennen zijn, die stukjes betekenis vervangen die we elders steeds moeilijker kunnen vinden. Maar dat is weer een ander verhaal.

Intussen bewaren we Frakta nog steeds onder het bed. Angstvallig.

Bron: IKEA

(KDR/©️GreenMe.it/Vertaling en aanpassing: The Global Entertainment/Illustratie: picture alliance / Photoshot | -)