Portugal verwelkomt Oekraïense moeders en kinderen met opmerkelijk burgerinitiatief

Drie weken lang ontvangt Portugal Oekraïense moeders, kinderen en verwanten van gesneuvelde of vermiste militairen om hen “een ervaring van normaliteit” te bieden, in wat door de regering is bestempeld als een “opmerkelijk” initiatief ontsproten uit een idee van de Portugese burgers zelf.

Een groep van 15 Oekraïense moeders en 18 kinderen, familieleden van militairen die zijn omgekomen of als vermist te boek staan, landde zaterdag kort na 16.00 uur op de luchthaven van Lissabon. Met koffers en tassen in de hand zetten zij voet op Portugese bodem, waar hen drie weken van rust te wachten staan.

Het initiatief komt van de Oekraïne-hulporganisatie ‘HelpUA.PT - Ukrainian Refugees UAPT’ en maakt deel uit van het Europese Programma voor Psychologische en Culturele Ondersteuning voor Families in Oorlogstijd.

Het programma heeft als doel hen een “intensieve psychologische revalidatie, culturele integratie en persoonlijke ontwikkeling” te bieden en wordt volledig uitgevoerd onder “permanente begeleiding van Portugese en Oekraïense psychologen, therapeuten en vrijwilligers”.

De reis begon op Oekraïense bodem. De groep, met kinderen tussen de vijf en veertien jaar, vertrok uit de oblast Tsjernihiv in het noorden van Oekraïne, dicht bij de Russische grens, waar de gevechten hevig woeden aan een van de actiefste frontlijnen.

Ze reisden over land naar Polen en namen vervolgens vanuit Warschau een vlucht naar Lissabon.

“We hebben er 20 uur over gedaan met de bus. We zijn alleen tot aan de grens geraakt omdat de Oekraïense militaire politie de bus begeleidde en de afgesloten wegen voor ons vrijmaakte”, legt Ângelo Neto uit, vicepresident van HelpUA.PT.

De groep kwam aan om drie weken in alle rust door te brengen, met activiteiten gericht op herstel en op maatschappelijke en culturele integratie.

“We willen heel graag dat deze kinderen tijdens hun verblijf hier daadwerkelijk vrede kunnen ervaren”, zegt minister van Justitie Rita Júdice, die op de luchthaven aanwezig was als vertegenwoordiger van de regering.

“Dat ze een ervaring van normaliteit hebben, want velen van hen, tussen zes en veertien jaar, hebben geen andere herinnering dan die aan de oorlog”, voegde ze eraan toe.

“En dus is het kunnen geven van een ervaring van normaliteit, waarin ze gewoon kind kunnen zijn, waarin ze moeder en grootmoeder kunnen zijn – er is ook een grootmoeder bij – datgene wat Portugal op dit moment voor deze groep kan doen.”

“Als minister van Justitie kan ik er niet omheen te benadrukken dat dit warme onthaal ook een bevestiging van waarden is, want gerechtigheid eindigt niet in de rechtszaal. Gerechtigheid wordt ook beleefd in de verdediging van de mensenrechten, in de bescherming van de meest kwetsbaren en in het niet normaliseren van geweld tegen wie dan ook, en in het bijzonder tegen kinderen”, aldus de Justitieminister.

Júdice prees het project verder als een “opmerkelijk” initiatief vanuit de Portugese maatschappij zelf, en onderstreepte dat de “Portugese regering haar vaste en voortdurende steun aan Oekraïne handhaaft, zowel humanitair als politiek en op internationaal vlak”.

‘Moed zit in hun bloed’

Teresa Leal Coelho, ambassadeur van de verantwoordelijke vereniging en voormalig parlementslid voor de Sociaaldemocratische Partij, die met de groep naar Oekraïne reisde, legt uit dat deze families afkomstig zijn uit steden die door de oorlog zijn verwoest, maar dat ze allemaal hun band met hun geboorteplaats willen behouden.

“Moed zit in hun bloed. Het is ongelooflijk hoe veerkrachtig ze zijn. Op dit moment geldt in veel van deze steden een avondklok”, vertelde ze aan journalisten.

“Dit zijn mensen die de regio waar ze wonen niet willen verlaten, die hun band met hun woonplaats willen behouden. Ze proberen een zo normaal mogelijk leven voort te zetten, ondanks de oorlog, ondanks de vele nachten in schuilkelders.”

De groep die in Portugal is aangekomen, werd zorgvuldig geselecteerd door het Oekraïense ministerie van Defensie.

“Natuurlijk kunnen we niet zelf kiezen. We kennen niet alle realiteiten, maar in dit geval was het verzoek van het Oekraïense ministerie van Defensie om families te selecteren uit een regio die het zwaarst door de oorlog is getroffen”, aldus Coelho.

Drie weken lang verblijven de kinderen in het Fénix-centrum in Ourém, dat in 2024 al een groep frontsoldaten en oorlogsgewonden ontving voor revalidatie. Daarna keren zij, zoals zij zelf wensen, terug naar hun vertrouwde leven.

“Ze gaan terug naar hun woonplaatsen en pakken daar hun leven weer op”, zegt de ambassadeur van de organisatie.

“Bij andere initiatieven die we hebben gehad – bijvoorbeeld een opvangcentrum voor vluchtelingen dat in eerste instantie werd opgezet om kinderen en moeders te ontvangen, die daar acht en een halve maand verbleven – zeiden ze na verloop van tijd allemaal: ‘nee, we willen terug, we willen bij onze echtgenoten zijn, bij onze vaders, we willen weten wat er gebeurt’. Daarom zeg ik: moed zit in hun bloed, en zij verdedigen onze vrijheid en ons Europa”, benadrukte Coelho.

Ângelo Neto, vicepresident van HelpUA.PT en hoofdverantwoordelijke voor het Fénix-centrum, onderstreepte het belang van het project voor het herstel van de mensen die nu in Portugal aankomen, en voegde eraan toe dat zij in de toekomst soortgelijke projecten willen opzetten.

“We hebben het over bijna een miljoen moeders in kwetsbare situaties in Oekraïne. Dit project is begonnen in het Verenigd Koninkrijk, dat in 2025 vierhonderd families heeft opgevangen, en ik hoop dat wij, namens Portugal, boven de vijfhonderd kunnen uitkomen”, aldus Neto.

(JO/©Euronews/vertaling en adaptatie: The Global Lifestyle/Illustratie: Ahmed Zalabany via Unsplash)